Eğitim seviyesi yüksek olan insanlar başta olmakla beraber, her kesimden insan borsaya ilgi duyuyor. Ben borsada yatırım yapma konusuna ilgi duyduğumda üniversite öğrencisiydim, bir grup sınıf arkadaşım ATM’lerde yatırım yapıyordu. O dönemde daha internet yeni çıkmıştı, günümüzdeki kadar geniş bilgi kaynakları yoktu ve daha uzun seneler hiç yatırım yapmadım.
Borsayı merak edip de yatırım yapmaktan çekinen ve bu konuda bilgisiz olan insanların en büyük sorunu yanlış bilinen bir konu. Herkes başlamak için büyük para rakamları gerektiğini, küçük para miktarları ile yatırım yapılmayacağını sanıyor. Bu nedenle bilmedikleri konulara büyük para rakamları bağlamak istemeyenler borsaya girmiyor. Bazı hisse senetlerinden on adet alsanız bile bir fincan çay parasından az para gerekiyor. Ama ufak rakamlar ile bilgi ve zaman gerektiren bir konuya el atarsanız kaybettiğiniz zaman da büyük bir kayıptır. Yatırım yapmak için güzel rakamlar gerekse de, başlamak için bir engel teşkil edecek kısıtlama yok.
Borsa ile ilgili yanlış bilininen bazı başka noktalar da var. Birincisi bilgisiz insanların borsayı kumar sanmasıdır. Borsada bir takım analizler (teknik analiz, temel analiz, haberler…) yapılarak şirketlerin mevcut ve gelecek durumu ile ilgili bazı bilgilere ulaşılabiliyor. Ancak bunun için eğitim gerekiyor.
İkincisi borsanın insanları zengin eden mucizevi bir şey olduğu yönünde. Borsada diğer yatırım araçlarına oranla daha yüksek risk olduğu için kazandırdığı zaman iyi kazandırıyor. Ama her zaman kazanmıyorsunuz. Çok sayıda hisse senedine yatırım yaptığınızda bir kısmı kaybettiriyor, bir kısmı kazandırıyor ve aradaki pozitif fark, küçük olsa da, yüzünüzü gülümsetecek düzeyde. Hiç bir vadeli hesap, yani faiz borsanın yerini tutamaz. Bankaların ve aracı kurumların işlemlerden aldığı masraf da korkunç derecede düşük, hatta bazı aracı kurumlarda sıfır komsiyon ile işlem yapabiliyorsunuz.
Borsada bazı yatırımcılara boğa, bazılarına ise ayı denmektedir. Bunların ne manaya geldiğini internetten kendiniz araştırıp öğrenin. Ama üçüncü bir grup var, başkalarını izleyip taklit ederek yatırım yapanlar, başkası ne yapıyorsa aynısını yapanlar. Borsaya yatırım yapanlar birbirilerine yatırım yapacak hisse senedi, yani tüyo sormakta. Bir çeşit fısıltı gazetesi var. Ama bilinmesi gereken en önemli konulardan biri herkesin yatırım tavsiyesi vermemesi gerektiğidir. Yatırım tavsiyelerini yetkili ve yeterli kuruluşlar verebilmektedir, aksi durumlarda suç işleniyor demek ki.
İnternette biraz araştırma yaparsanız başta bankalar olmak üzere çok sayıda aracı kurum var. Borsada yatırım yapmak için bir banka ya da aracı kurumda borsa hesabı açmanız gerekmektedir. Daha sonra bu bankaların ya da aracı kurumların internet sayfalarından hisse senetleri hakkında “güçlü al, tut, sat” gibi sinyaller alarak yatırım yapabililrsiniz. Ama hiç bir şart altında sebepsiz ve mesnetsiz yatırım yapmayınız. Büyük ihtimalle zarar edersiniz veya en iyi ihtimalle sadece enflasyon düzeyinde kazancınız olur.
Yapay zekânın bir çok mesleği ortadan kaldıracağını söyleyenler var. Böyle bir ihtimal var. Ancak daha büyük olasılıkla insanlarla robotlar (yapay zekâ) arasında iş birliği olacak ve beraber ilerleyecekler. Yatırım danışmanlığı mesleğini tamamen ortadan kaldırmasa da yazpay zekânın ufak tefek etkileri var. Meselâ yapay zekâya bir hisse senedinin adını söylediğinizde ve analiz (teknik analiz veya temel analiz) yapmasını istediğinizde bir yatırımcının saatler sürerek yapacağı çalışmayı 1 saniyeden kısa sürede yapıyor ve o hisse senedinin ayrıntılı raporunu sunuyor.
Peki yapay zekâ tam olarak neler yapabiliyor? Bunu yapay zekâya ayrıntılı olarak sorabilirsiniz, size açıklayacaktır. Yapay zekâ da kanunlara uyuyor ve yatırım tavsiyesi vermiyor, yani size bir hisse senedinin adını söylemiyor. Hatta çoğunlukla sinyal bile, yani “güçlü al, tut, sat” gibi tavsiyeler de vermiyor. Ancak sizin sorduğunuz bir hisse senedi hakkında ayrıntılı bilgiler verebiliyor. Tekrar söylemem gerekirse, ne yapıp ne yapamayacağını yapay zekânın kendisine sorabilirsiniz? Yaptığı şey, istemeniz halinde, her türlü analizi yapıp siz rapor sunmak ve kendi kararınızı vermenizi sağlamaktır. Ancak sunduğu rapordan hisse senedinin durumunun olumlu ya da olumsuz olduğu gayet açık şekilde görünüyor.
Bu sene sınavlardan önce diş ağrıları gibi bir takım sağlık sorunları yaşadım ve sınavlardan önceki birkaç gün evimin önünde kafayı patlatacak kadar çok gürültü olduğu için bir dersten kaldım. Mezun olamadım. Yaz okulunda o dersi, yani Finansal Tablolar Analizi dersini daha geniş zaman imkânı ile inceleme fırsatım oldu ve borsada temel analiz konusunda daha geniş bilgi sahibi oldum. Yaz okulu sınavından sonra teknik analiz konusunu da daha ayrıntılı inceleyeceğim. Ama şimdiden biliyorum ki, yapay zekâ ile işbirliği yaparak daha iyi sonuçlara ulaşabilirim.
Unutmamanız gereken bir diğer konu da borsadan kazandığınız para bir oran, yani yatırdığınız rakam ne kadar büyük olursa kazancınız ve kaybınız da o miktarda daha yüksek olacaktır. Aracı kurumların sinyallerini bile umursamadan, sadece hisse senetlerinin işlem hacmini göz önünde bulundurarak yatırım yaptığınızda ayda yüzde on kazanabilirsiniz. Örneğin 5000₺ yatırım yaptığınızda, 500₺ civarında kazancınız olabilir. Ama bu kadar paranın sizi tatmin etmeyeceği ortada. Bazı yatırımcılar örneğin 400000₺ yatırım yapıp 200000₺ zarar edebilirler, sonra da 200000₺’den 600000₺’ye yükselebilirler. Evet, bazen yatırım yapmak çok stresli bir iş olabiliyor. Eğer borsa hakkında geniş bilginiz yoksa büyük rakamlar ile başlamak büyük heyecanlara sebep olabilir. Büyük rakamlar kazandığınızda ödemeniz gereken bir de büyük vergiler oluşuyor.
Borsa yatırımcılarının argosunda bir de iki söz var, al-sat ve al-yat. Yani bazı yatırımcılar yatırımlarını günlük veya saatlik yaparken, diğeleri hisse senetlerine yatırımı 3, 6, 9 ay veya daha uzun süreler için yapabiliyorlar. Tabi ki gelirleri de ona göre oluyor.
Belki de en çok önem vermeniz gereken konu borsada yatırım yapmak için borçlanmamaktır. Borçlandığınızda o borcun bazı maliyetleri olacaktır ve maliyetler bazı durumlarda borsadaki kazancınızı geçebilir. Kredi almadan, yani borçlanmadan yatırım yapmamak benim görüşüm. Başkası, özellikle çok usta yatırımcılar, farklı düşünüyor olabilir.
Son olarak da hayatımızın her alanına girmiş olan yapay zekâyı daha iyi, hatta profesyonel düzeyde öğrenmek isteyenlere bir haberim var. Bu sene Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi’nde Yapay Zekâ Destekli Kodlama (yazpay zeka kullanarak bilgisayar programcılığı) ön lisans bölümü açıldı. Sınavsız ikinci üniversite yöntemiyle de öğrenci kabul ediyor. Üniversite okumak isteyenler ilgileniyorsa, acele etsinler çünkü sanırım bir kontenjan sınırı konulmuş olabilir. Konuya sadece borsa yönünden bakmayın, yapay zekâ her mesleğin içine girdi. Her meslek artık yapay zekânın sağladığı kolaylıklardan faydalanıyor.
Cevat Çalışkan | www.cevatcaliskan.com 